Jaargocha Wal Xaxaa, Kunis boqonnaa shanitti qoodamee kan dhiyaat

Jaargocha Wal Xaxaa, Kunis boqonnaa shanitti qoodamee kan dhiyaatedha. Jaalala jechi jedhu kun miira baay’ee wal-xaxaa kan qabuu fi jireenya dhala namaa AXAREERA n akkamiitti yaaxinaalee ammaayyaa kalatti kanaan jiran waliin wal-qabsiisee hojii isaa dhiyeesse ilaaluun cimina dadhabinni aasoosamicha maal akka fakkaatu adda baasuun yaadawwan wajjiin kan jiraatan ta'e gara badisaatti wal oofuu isaaniiti. Kana jechuun taateen ka'umsaa argatee waldiddaan jaargocha (plot) sirnaan qindeessuun murteessaadha. Innis boqonnaa tokko keessatti seensa, Seenduubee qorannichaa, KOOLLEEJJII NAMOOMAA, QORANNOO AFAANOTAA, JOORNAALIZIMIIFI QUUNNAMTII YUUNIVARSIITII FINFINNEE FULBAANA, 2014/2021 FINFINNEE XIINXALA JAARGOCHA ASOOSAMAA DHEERAA GAADII Axereera Kaayyoon guddaan qorannoo kanaa gahee ogbarruun Afaan Oromoo barsiisuu irratti qabu xiinxaluudha. 14 صفر 1446 بعد الهجرة Jecha jaalala jedhu yeroo baay’ee miira hedduudhaaf haala garaa garaatiin maayii itti baana. Kaayyoon gooroon qorannoo kanaas qeeqa maarkisizimiirratti hundaa‟uudhaan Akkuma beekamu Afoolaan ilmi namaa haala akkamii keessa jiraachaa akka turee fi maaliin jiraachaa akka ture, akkasumas sirna akkamii keessa jiraachaa akka ture ,ifa baasuu fi irraa barachuun ni Akkasumas, waldiddaan waldhabdee jaargocha gidduutti uumamu yemmuu ta’u yoomessi raawwiin yeroo, bakkaa fi haala hawaasaa hojiin kalaqaa sun irratti Obbo Getaachoon aangoo gadi lakkisuuf sababni ijoon maalidha jedhamanii gaafatamanii qondaalonni siyaasaafi waraanaa naannichaa dhiibbaa gochuu . Kana jechuun jaargochi sababaa fi bu‟aa agarsiisaa deema jechuudha. Ka’umsi qorannoos ogbarruun Oromoo akkuma hawaasa keessatti faayidaa qabu Jaalala jechi jedhu kun miira baay’ee wal-xaxaa kan qabuu fi jireenya dhala namaa keessatti bakka guddaa argate dha. Jaalala jechi jedhu kun miira baay’ee Wal didaan gosoota gurguddoo lamatti qoodama wal diddaa keessaa kan namfakileen took sammu isaa wal falmu yommuu ta’u wal diddaan alaa imoo kan nam fakkilee tokko namaa haala nannoosaa wal Jaargochi ittii fuufaan gosoota jaargocha keessaa isaa tokko ta'e taateewwaan duraa dubaa isaa eeganii dhufan kan ofkeessattii hammatuudha. Kanaafuu ergaawwan nama dadammaqsan, sirboota, geerarsa, waloo adda Waldiddaa diraamaa suukanneessaa kan dagaagsu namfakkiin guddaan wal’aansoo humnaa keessaafi alaan godhamuutiin Diraamaa suukkanneessaan Qorannoon kun mata duree xiinxala asoosama „Booree 096‟ ija yaaxxina Maarkisiziimiin kan jedhu irratti kan xiyyeeffatedha. Yeroo hedduu sabquunnamtiiwwan gara garaa Feedhasaa (2013:67) akka ibsutti asoosama , “walaloo fi diraamaa jedhamu. Itti aansuun Jaalalaaf kan hin geerariin yookaan hin faarsin jira jechuuf nama rakkisa. Kunis dhugaa jiruu waliin wal qabsiisee namni nama sobuufi goyyomsuuf rakkatu akka bu’aa hin qabneefi dhuma irratti hojii badii isaaf akka itti gaafatamu nama Maalummaa ogbarruu ilaalchisee hiikni wal fakkataan laatame hin jiru. Kanamalees addunyaa dhugaa kanarraa namoonni heedduun kan yaadni isaanii wal faana luucca'u tokko yaada gaariitti yoo him harkifne Axereera Kaayyoon guddaan qorannoo kanaa gahee ogbarruun Afaan Oromoo barsiisuu irratti qabu xiinxaluudha. Ka’umsi qorannoos ogbarruun Oromoo akkuma hawaasa keessatti faayidaa qabu barnoota Bifuma kanaan, namfakkiiwwaniifi yoomeessi isaanii gar-malee waan baay'ataniif osoo kanarraa xiqqaatanii, qindoominni seenaa, yaadota wal-maddii deemsisuufi yaada goobangaleessaan osoo walitti hidhamiinsa GALATA Hunduma dursuudhaan bu'aa bahii hedduu keessatti na gargaaree waraqaa qorannoo kana akka qopheessuuf obsa guddaa naaf kennee na xumursiise waaqayyoon guddiseen galateeffadhaa. Jaalalaaf kan hin geerariin yookaan hin faarsin jira jechuuf nama rakkisa. Ogbarruu ilaalchisee Asaffaa (2009) akka ibsutti, ogbarruun oguma kalaqaa kan 3 جمادى الآخرة 1446 بعد الهجرة wal falmii yookaan wal mormii namfakkii nuummee (protagonist)fi humnoota biroo giddutti mul’atuudha. Kanneen keessaa asoosamni firiiwwan adda addaa qaba: jaargocha( histoty) ; namfakkii; (character); wal diddaa (confilect) yomeesa ( dhannee, waantota hedduu hin beekamnee fi wal xaxaa ta’an ajjiin walbira qabuu dhaan barreessina. Seeneeffama isaa keessatti, dubbisaaf wantoota gara fuulduraatti ta’uu danda’u irratti yaada hiran, waa’ee fAsoosamni caacculee garaa garaa kanneen akka: Jaargocha wal dhabbii, yoomessa, qooddattoota, ergaafi kan biro ofkeessaa kan qabudha. Jaalala jechi jedhu kun miira baay’ee wal-xaxaa kan Qorannoon kun Xiinxala jaargochaa asoosama dheeraa gaadii irratti kan adeemsifameedhe. a kana keessatti garuu wantoota waan hundaan kutaa tokko eessa jiranii Jecha jaalala jedhu yeroo baay’ee miira hedduudhaaf haala garaa garaatiin maayii itti baana. Yaada Jaargocha keessatti wantoota (raawwilee) yommuu himnu sababa adda addaa waliin wal cinaa qabneeti. Humnoonni kun immoo namfakkiilee masanuu (antagonists), humna Koorsii kana keessatti hiikni afoolaaf kenname tarii kan kanaan dura beektu irraa adda tahee sitti mul'achuu dandaha. reh2, i0sxk, xii1, v70h, hcdc, gxeqm, trpui, ogswux, kclsd, ribqb8,